English

محمدعلی موحد

حقوقدان ، نویسنده و مصحح، عرفان‌پژوه

زادروز: 2 خرداد 1302

زادگاه: تبریز

وفات:  -

محل دفن:  -

انجمن آثار و مفاخر فرهنگی به پاس سال‌ها خدمات علمی و فرهنگی وی، طی برگزاری مراسم بزرگداشتی در 31 اردیبهشت 1386ایشان را به عنوان یکی از مفاخر ایران زمین معرفی کرد

زندگی‌نامه

فرزند حاجی یوسف دیلمقانی، از معاریف بازرگانان آذربایجان که در تبریز متولد شد. تحصیل را در زادگاهش در مدارس اتحاد نوبر و تدین آغاز کرد. در دبیرستان از محضر معلمان فرهیخته و ادیبی چون شیخ علی اکبر قاری و سید هادی سینا بهره برد. همچنین از آنجا که به معارف مذهبی علاقه داشت، در کنار درس‌های مدرسه به تحصیل مقدمات پرداخت و اندکی از منطق و کلام در حدود حاشیه ملاعبدالله و باب حادی حشر را فرا گرفت. در سال ۱۳۱۹ پس از گرفتن دیپلم ادبی، به تهران آمد اما پس از چندی دوباره به تبریز بازگشت و با مرگ پدر (۱۳۱۷ش) عهده‌دار مسئولیت خانواده شد. در سال ۱۳۲۹ به آبادان رفت، در شرکت نفت به کار پرداخت و سه سال در آنجا ماند و سردبیری روزنامه شرکت نفت را به‌عهده گرفت. در آبادان با افرادی چون ابوالقاسم حالت ابراهیم گلستان، نجف دریابندری و... آشنا گردید. پس از کودتای 28 مرداد 1332، به تهران منتقل شد و سفرنامه ابن‌‎بطوطه را ترجمه کرد و در سال ۱۳۳۶ به چاپ رساند. ترجمه این اثر مورد توجه ارباب فضل قرار گرفت و  قدرت قلم و شیوایی ترجمه چنان بود که به زودی نام وی را بر سر زبانها انداخت و استادانی چون مجتبی مینوی و محمدعلی جمالزاده وی را مورد تفقد قرار دادند. اما کار موحد با ترجمه این کتاب به پایان نرسید و سالها در این زمینه به تحقیق و مطالعه پرداخت که حاصل آن انتشار رساله مستقلی با نام ابن بطوطه در سال 1369 بود.
موحد، پس از فراغت از تحصیل در دانشکده حقوق در سال ۱۳۳۸، به انگلستان رفت تا در زمینۀ حقوق بین‌الملل به تحقیق بپردازد. در انگلیس با پروفسور جنینگز و پروفسور شوارتزنبرگر آشنا شد و از تجربیات آنان در زمینه حقوق بین‌الملل بهره‌ها برد و با ایران‌شناسانی چون پروفسور آربری، مینورسکی و لاکهارت مجالست کرد. همچنین بر روی نسخه های خطی بریتانیا تحقیق نمود و سلوک الملوک تألیف فضل‌الله روزبهان خنجی را برای تصحیح برگزید. 
وی در ابتدای تأسیس اوپک، به مدت شش‌ماه معاونت اجرایی آن سازمان در ژنو را عهده‌دار بود. در کنار مشاغل رسمی، به تدریس حقوق مدنی و حقوق نفت در دانشکده حقوق دانشگاه تهران و دانشکده حسابداری و علوم مالی شرکت ملی نفت ایران اشتغال داشت. در سال 1382 به عضویت فرهنگستان زبان و ادب فارسی درآمد. دکتر موحد ازسرآمدان مولوی پژوهان قرن اخیر است. 
آثار متعددی از این شاعر، ادیب، عرفان‌پژوه، تاریخ‌نگار، حقوق‌دان برجسته تاکنون انتشار یافته که از آن جمله می‌توان به تصحیح «سلوک الملوک» تألیف فضل‌الله روزبهان خنجی، «مقالات شمس تبریزی»، «حدیقه‌الحقیقه» شیخ‌الاسلام احمد جام (ژنده‌پیل)، «خمی از شراب ربانی»، «اصطرلاب حق» و ترجمه «سفرنامه ابن‌بطوطه»،«مالیات سرانه و تأثیر آن در گرایش به اسلام» اثر دانیل دنت، «بهگود گیتا»،« چهار مقاله درباره آزادی» از آیزایا برلین، «خزران» از آرتور کستلر و تألیف کتاب‌های «ابن بطوطه»،«خواب آشفته نفت»، «نفت ما و مسائل حقوقی آن»، «درس‌هایی از داوری‌های نفتی» (۲ جلد)، «در هوای حق و عدالت»،«گفته‌ها و ناگفته‌ها»، «شمس تبریزی»، «حق و سوء استفاده از آن» و ... اشاره کرد. کتاب‌های «هیاهو بر سر هیچ» و «شمس تبریزی» و «مثنوی معنوی» او به زبان ترکی استانبولی ترجمه شده است.
کتاب ارج‌نامه دکتر موحد نیز با نام با «قافله شوق» به کوشش محمد طاهری خسروشاهی تدوین و منتشر شده ‌است.
انجمن آثار و مفاخر فرهنگی به پاس سال‌ها فعالیت علمی و فرهنگی وی، طی برگزاری مراسم بزرگداشتی در 31 اردیبهشت 1386 ایشان را یکی از مفاخر ایران‌زمین معرفی و لوح تقدیری همراه با نشان زرین انجمن به وی اهدا کرد.
 

دکتر محمدعلی موحد از نگاه بزرگان

ـ دکتر ژاله آموزگار: «خداوند را سپاس می‌گویم که بخت این را داشتم ایشان را بشناسم و با ایشان هم‌سخن بشوم و با این گستردگی و تبحری که استاد موحد در زمینه‌های مختلف ادب و شعر و عرفان دارند، از شخصیت مهربان و دوست‌داشتنی، متواضع بی‌تکبرشان در عجب بمانم. آن‌چه دکتر موحد درباره زبان فارسی می‌گوید بسیار شنیدنی و به یاد سپردنی است... ایشان زبان فارسی را برای همه اقوام ایرانی می‌داند و بر این موضوع تاکید کرده است که در کنار زبان‌های قومی، زبان رسمی و مشترکی میان اقوام وجود دارد. زبان فارسی به قوم خاصی تعلق ندارد و مال مشاع همه اقوام ایرانی است که از پدران به پسران رسیده است».


ـ دکتر غلامعلی حداد عادل: «استاد موحد، چهره نامدار و ستاره پرفروغ فرهنگستان است و وجود ایشان نعمتی برای کل فرهنگ ایران و موجب افتخار فرهنگستان. آن‌چه در وجود استاد متجلی است، عشق و علاقه به دانستن است. دکتر موحد، کارهای مهمی انجام داده که جمع آنها در وجود یک‌نفر، حتی به دشواری متصور است. این وجود شریف، در حدود هشتاد سال است که آثار علمی در کشور خلق می‌کند. در کنار جنبه علمی، ذوق ادبی و اعتدال در علم و توجه به ظرایف دانش چه در ترجمه و چه در تصحیح و تألیف، برای همه ما درس‌آموز است. آنچه در وجود ایشان برجسته است، اخلاق معنوی و انسانی دکتر موحد است که هرکسی با ایشان آشنایی و سر کار داشته باشد، متوجه جزئیات آن می‌شود». 


ـ کاظم موسوی بجنوردی: «کتر موحد عمر پربرکت و زندگی گران‌مایه خود را در باغ سرسبر فرهنگ و دانش ایرانی سربرآورده و خود نمادی استوار از دانش‌ و خردمندی است. دکتر موحد از نسل دانشمندان سده اخیر است که دل در گرو فرهنگ ایران و زبان فارسی دارد و عمری را در راه شناخت مثنوی و افکار مولانا سر کرده است. شغل بلندپایه او در شرکت ملی نفت موجب شد تا مهم‌ترین اثر این حوزه «خواب آشفته نفت» را به رشته تحریر دربیاورد. آثار موحد در زمینه‌های مختلف نشان و نشانه‌ای است از آن نسل عالمان قدیم».