ابوبکر محمّد بن زکریا رازی

ابوبکر محمّد بن زکریای رازی

ابوبکر محمّد بن زکریای رازی (251 ـ 311 /313 ق) حکیم، شیمی‌دان و طبیب

برگی از زندگی

معروف به طبیب‌المسلمین، در ری متولد شد. دوران کودکی و جوانی را در زادگاهش گذراند. ابتدا شغل زرگری داشت و بعد به صنعت اکسیر پرداخت. در چهل‌سالگی ترک علم کیمیا کرد، به بغداد رفت و در آنجا به تحصیل علم طب پرداخت. مدتی نیز اداره و ریاست بیمارستان «عضدی» بغداد را در عهد مکتفی، خلیفه عباسی، برعهده گرفت. از دیرباز تاکنون پزشکان و محققان از کتاب‌ها و رسالاتی که وی در زمینه علم پزشکی نگاشته، بهره فراوان برده‌اند.
ابن‌سینا، او را طبیبی عالی‌مقام می‌داند و در تألیف کتاب خود قانون از کتاب حاوی او استفاده فراوان کرده است. رازی اولین کسی است که تشخیص تفکیکی بین آبله و سرخک را بیان داشته است. از آنجا که در دوران وی، تشریح جسد انسان رواج نداشت و این کار را ناپسند و خلاف آموزه‌های دینی می‌دانستند؛ اما با این وجود رازی در آثار خود از جمله کتاب الکنکاش المنصوری از تشریح استخوان‌ها، عضلات، مغز، چشم، گوش، ریه، قلب، معده، کیسه صفرا و... سخن گفته است. از مطالعه آثار وی چنین برمی‌آید که در جراحی نیز صاحب‌نظر بوده است.
رازی را پایه‌گذار علم شیمی نوین نیز دانسته‌اند. اکتشافاتی چون «کشف الکل» و «اسید سولفوریک» نیز به وی منسوب است. رازی نخستین کسی بوده که اجسام را به سه گروه جمادی، نباتی و حیوانی تقسیم کرده است. او از مشاهیر منطق، هندسه و دیگر علوم عقلی نیز بوده است و او را می‌توان برجسته‌ترین چهره خردگرایی و تجربه‌گرایی در فرهنگ ایرانی و اسلامی نامید.
رازی در طول حیات خود شاگردان متعددی پرورش داد که از آن جمله می‌توان به یحیی بن عدی، ابوالقاسم مقانعی، ابن قارن رازی، ابوغانم طبیب، یوسف بن یعقوب و محمد بن یونس اشاره کرد. رازی در پایان عمر نابینا شد و سرانجام در ری درگذشت. از آثار او 271 کتاب، رساله و مقاله فهرست شده است.
جشنواره تحقیقاتی علوم پزشکی رازی نیز همه ساله در این روز به منظور تجلیل از مقام و منزلت پژوهشگران، اعضای هیأت علمی و دانشجویان فرهیخته دانشگاه‌های علوم پزشکی سراسر کشور برگزار می‌شود.
از جمله افرادی که به بررسی زندگی و آثار زکریای رازی پرداخته‌اند می‌توان به مهدی محقق، محمود نجم‌آبادی، پرویز اذکائی اشاره کرد.
5 شهریورماه، در تقویم ملی ایران، «روز بزرگداشت زکریای رازی و روز داروسازی» نام‌گذاری شده است.